Zanim zacznie się kreślić mapy, trzeba nauczyć się czytać mapy. Zanim postawicie pierwsze kreski symbolizujące pasmo górskie, musicie zrozumieć najważniejszą rzecz: mapa jest wizualizacją informacji geograficznych. Nie jest zwykłym obrazkiem – to narzędzie komunikacji. Zadaniem kartografa jest przełożenie danych – o ukształtowaniu terenu, osadnictwie, granicach politycznych czy szlakach handlowych – na język graficzny.

Zebrałem więc zbiór lektur, dzięki którym zdobędziecie kawałek solidnej wiedzy o podstawach kartografii. Dowiecie się z nich jak działa skala, jak przedstawić geografię przedstawianego uniwersum, jak poprawnie stosować symbole oraz jak zredagować mapę w czytelny i przystępny dla odbiorcy sposób.

Atlasy

Dobra znajomość geografii naszego świata to konieczność dla każdego aspirującego kartografa. Poza wiedzą o tym, jak płyną rzeki, gdzie występują pustynie i jak układają się archipelagi rozmaitych wysp i wysepek, warto zwrócić uwagę na zasady redakcji atlasów, przestudiować ich legendę, zastosowane liternictwo oraz generalizację map w różnych skalach.

Z dostępnych na rynku atlasów wybrałem dwa, które szczególnie polecam:

• Atlas Świata Wojskowej Służby Topograficznej, Wydawnictwo Wojskowych Zakładów Kartograficznych, Warszawa 1962
• Atlas Świata, Wydawnictwo Demart, Warszawa 2022

Podstawy kartografii

Jak przenieść trójwymiarowy świat na dwuwymiarowy arkusz papieru, a jednocześnie dobrze przedstawić jego kształt? W jaki sposób opisać mapę, aby była czytelna i zrozumiała dla odbiorcy? Kiedy i jak używać skali, róży kierunków, siatki współrzędnych? Odpowiedzi na te i na inne pytania znajdziecie w poniższych książkach. Były one podręcznikami akademickimi, które w epoce cyfrowej wyszły z użycia, jednak nadal są prawdziwą kopalnią rzetelnej wiedzy dla każdego kartografa fantastycznych krain. Można je kupić za niewielkie pieniądze w antykwariatach i na portalach aukcyjnych.

• Arthur Robinson, Podstawy kartografii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988
• Jacek Pasławski (red.), Wprowadzenie do kartografii i topografii, Wydawnictwo Nowa Era, Wrocław 2006
• Stanisław Bem, Rysunek map, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, Warszawa 1963
• Jan Flis, Kartografia w zarysie, Czytelnik, Warszawa 1966

Historia kartografii

Wiedza przydatna zwłaszcza dla kartografów tych fantastycznych uniwersów, które inspirują się różnymi epokami historycznymi i chcieliby dać wyimaginowanemu światu mapę w odpowienim stylu.

• Jan A. Wendt, Skarby kartografii, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2013
• Thomas Reinertsen Berg, Teatr świata. Mapy, które tworzą historię, Wydawnictwo Znak, Kraków 2018
• Edward Brooke-Hitching, Złoty atlas. Największe wyprawy, odkrycia i poszukiwania na mapach, Rebis, Poznań 2018

Dodatkowo można szukać inspiracji w repozytoriach cyfrowych, z których szczególnie polecam:

• David Rumsey Historical Map Collection | The Collection
• King’s Topographical Collection | Flickr
• OldMapsOnline

Podstawy geografii

Wiedza niezbędna dla tych światotwórców oraz kartografów, którym zależy na wiarygodności przedstawianych światów. Bo magia magią, chaos chaosem, ale dobrze, kiedy geografia świata wspiera fantastyczne wymysły, zamiast im przeczyć.

• Geografia powszechna, tomy I-V, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa
• Maria Kiełczewska Zaleska, Geografia osadnictwa. Zarys problematyki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1972
• Zdzisław Czeppe (red.), Geografia fizyczna świata, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1966
• Kiełczewska-Zaleska Maria, Geografia osadnictwa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969

Słowniki terminów geograficznych

Do słowników terminów geograficznych warto zaglądać, aby nie tworzyć dziwacznych lub błędnych określeń w nazwach. A widziałem już w podręcznikach do gier fabularnych estuaria rzek określane mianem delty, rzeczne łachy nazywane mierzejami, a nawet zatoki przemianowane na przesmyki.

• Jan Flis, Terminy geograficzne, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1999
• Stanisław Pietkiewicz, Słownik pojęć geograficznych, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973

I to tyle, jeśli chodzi o lektury obowiązkowe. Lekturom nadobowiązkowym poświęcę kolejne wpisy.